close
رزرو آنلاین هتل
اولین سفرنامه نویس دریایی ایرانی جهان اسلام - ایرانگردان جوان

اولین سفرنامه نویس دریایی ایرانی جهان اسلام

| () نظر | تعداد بازديد : 544 مرتبه
مجموعاً 1 امتیاز از 5 توسط 1 نفر

 

سلیمان تاجراهل سیراف ودریا نورد بوده است اما ناخدائی که مثل بقیه فقط به فکر کسب وکار ودرآمد باشد نبوده است. او به  هرجا که می رفته تمام دیده های خود را نوشته تا گنجینه ای گرانبها برای آیندگان باشد. سلیمان سیرافی که تاجر و دریانورد بوده است، پس از سال ها تجارت و دریانوردی سرانجام در سال 237 هجری قمری همه دیده ها و شنیده های خود را از سیراف تا چین و هند به رشته تحریر در آورد. کراچکوفسکی با استناد به گفته «گابریل فران» محقق فرانسوی ومترجم کتاب سلیمان ازعربی به فرانسه می نویسد:‏


‏ «... راه را چنان به دقت توصیف می کند که فران توانسته است برروی نقشه های نوین اورادنبال کند. وی نمونه ای خوب ازتاجران عرب وایرانی است که سوی چین رفته اند.» ‏


‏  درباره مسیر حرکتی سلیمان ازسیراف به چین می نویسد:‏
‏ « ازسیراف ازراه دریا تا مسقط، برساحل جزیرة العرب،رفته و ازآنجا  کلم  بر ساحل مالابار،رسیده سپس ازتنگه یالک درشمال جزیره سیلان وخلیج بنگال [ناحیه ای در شبه قاره هند که بواسطه تنگه یالک از هندوستان جدا می شود] گذشته تا  جزیره لنگبالوس ( یکی از جزایر نیکوبار)رفته وازآنجا به کلبره برساحل غربی مالایا پیش رفته  و از آنجا به جزیره تیومن در جنوب غربی مالاکا وازآنجا به دماغه سن ژاکوب نزدیک سایگون وازآنجا به جزیره هانیان رسیده و سپس  از تنگه  واقع  میان این  جزیره و سرزمین چین عبور کرده وتا بندرخانفو پیش رفته سفردریائی از مسقط تا چین  چهار ماه طول کشیده است.»


 کراچکوفسکی درباره دقت سلیمان چنین می گوید:‏
‏ «سلیمان درتوصیف خود به یادآوری منزلگاهها یا به گفته یونانیان  پریپلوس  [دریانوردی اکتشافی] و تعیین مسافتها به مقیاس روزوگاه به فرسخ بس نکرده  بلکه  توصیفی  زنده ازسواحل وجزایر و بندرگاههای مختلف  و شهرها ومردم و محصولات ومصنوعات  و کالاهای بازرگانی به جای گذاشته است چنانکه معلوم شد اطلاعات مفصل وی ازکانتون نیز دقیق تراست» ‏


 کتاب سلیمان سیرافی ازهمان ابتدا مورد توجه بسیاری از دریانوردان وجغرافی دانان قرار گرفت سبب هم این بود که تمامی اطلاعات وی دقیق ومستدل بود. او تمام نوشته های خود را ابتدا دیده وسپس نگاشته است ابن فقیه همدانی به گفته کراچکوفسکی از سفرنامه سلیمان تاجر بهره ها برده است. کتاب ابن فقیه پنج جلد بوده که علی چیزری به سال 413هـ آن را خلاصه کرده واصل کتاب در دست نیست .‏

 

 

کراچکوفسکی درباره تاثیرسفرنامه سلیمان بر داستان های سندباد می گوید:‏
‏ « تحقیقات « رنو»،«دخویه» و«فران» نشان داده که سفرهای سندباد درهمان محیط قصه های سلیمان تاجر سیرافی ودر مکان آن یعنی سیراف وبصره وبغداد وتقریبا درهمان دوران یعنی حدود سال 287هـ بوجود آمده است »


 او درکتابش داستانی را از مسعودی در مورد تجارت مردی سمرقندی بیان می کند وبعد متذکر می شود که آن تاجر سمرقندی همان راهی را به سوی چین پیموده که قبل از او سلیمان رفته است. ‏
 یک ناخدای ایرانی بنام ناخدا «بزرگ بن شهریاررامهرمزی» درحوالی سال 342هـ/953م کتابی تالیف کرد باعنوان «عجایب الهند »؛ وقتی به فحوای کتاب رامهرمزی نگاه می کنیم متوجه می شویم که رد پای داستانهای سلیمان در آن  پیداست، هر چند  که رامهرمزی هیچ  نامی از سلیمان  و ابوزید سیرافی نیاورده اما با مطالعه دو کتا ب مشخص می شود که «عجایب الهند» بدون شک متاثر از کتاب سلیمان است.‏


 از تاریخ فوت این سفرنامه نویس سیرافی اطلاعی نداریم اما به احتمال بسیار باید در نیمه اول قرن سوم هجری از دنیا رفته باشد.‏

 

 

"ایگناتی پولیانوویچ کراچکوفسکی" محقق لیتوانیایی که گسترده ترین مطالعات را درباره ی نوشته های جغرافیایی در جهان اسلام انجام داده، درباره ی "سلیمان تاجر سیرافی" و کتابش چنین نوشته است: سلسله قصه پردازان معروف به "سلیمان تاجر" آغاز می شود که در باره ی وی چیزی نمی دانیم جز این که قصه هایش به حدود سال 851م/237 هـ ، باز می گردد و بارها به منظور تجارت به سوی هند و سوی چین رفته است.

 

 

آگاهی مسلمانان از چین از قرن اول تا سوم هجری زیاد نبود، طوری که در صدر اسلام و قرن اول، چین مظهر دورترین جای جهان به شمار می رفته و روی همین منظور حضرت رسول ا... محمدبن عبدا... (ص) فرموده بودند: «در طلب دانش بروید ولو آن که در چین باشد.»


ظاهراً نخستین برخورد اعراب با چینی ها در دوران اسلام در عصر خلافت عمربن خطاب بوده است: سپاهیان عرب هنگام تصرف بندر اُبُلّه (در نزدیک بصره) کشتی هایی را مشاهده کردند که از چین آمده و کالاهای چینی با خود آورده بودند. (در این باره به طور مفصل بحث خواهیم کرد.) قبل از سلیمان تاجر سیرافی، معروف ترین کسانی که به چین رفته اند و نام آنان به دست ما رسیده عبارت بوده اند از: "ابوعبیدعبدا...بن قاسم" از علمای معروف فرقه خوارج و دیگری یک تاجر اباضی (خوارجی) به نام "نضربن میمون". بنا به تصریح ابوسفیان محبوب عبدی این دو معروف ترین کسانی بوده اند که تا قبل از قرن سوم هجری، سفری به چین کرده اند، اما از این دو خارجی اباضی مسلک هیچ سفرنامه یا نوشته ای بر جای نمانده و ظاهراً سلیمان تاجر سیرافی اولین ایرانی مسلمان جهان اسلام به شمار می رود که حاصل مشاهدات و سفرهای خود به چین و هند را در کتابی مدون و تألیف کرده و به دست ما رسیده است.


سفرنامه ی سلیمان سیرافی، بسیار دقیق، عینی و قابل استناد است و همه ی آن چه را که روایت کرده، خود از نزدیک دیده و یا شنیده است. کراچکوفسکی درباره ی اصالت و دقت سفرنامه ی سلیمان سیرافی با استناد به گفته ای از گابریل فران محقق معروف فرانسوی و مترجم سفرنامه ی سلیمان تاجر از عربی به فرانسه می نویسد: «…راه را چنان به دقت توصیف می کند که فران توانسته است بر روی نقشه های نوین او را دنبال کند. وی نمونه ای خوب از تاجران عرب و ایرانی است که سوی چین رفته اند.»


درباره خط سیر سلیمان تاجر سیرافی از سیراف تا چین و محتوی سفرنامه او می نویسد: «از سیراف از راه دریا تا مسقط، بر ساحل جزیره العرب، رفته و از آن جا کُلَم، بر ساحل مالابار رسیده، سپس از تنگه ی یالک در شمال جزیره سیلان و خلیج بنگال گذشته تا جزیره لنگبالوس(یکی از جزایر نیکوبار) رفته و از آن جا به کلبره بر ساحل غربی مالایا پیش رفته و از آن جا به جزیره ی هانیان رسیده و سپس از تنگه ی واقع میان این جزیره و سرزمین چین عبور کرده و تا بندر خانفو، یا کانتون جدید، پیش رفته است. سفر دریایی از مسقط تا چین بیشتر از چهارماه طول کشیده است.


کراچکوفسکی درباره ریزبینی و دقت علمی سفرنامه سلیمان سیرافی به نکات جالب و قابل تأملی اشاره کرده است:
«سلیمان در توصیف خود به یادآوری منزل گاه ها، یا به گفته ی یونانیان پریپلوس [دریانوردی اکتشافی] و تعیین مسافت ها به مقیاس روز و گاه به فرسخ بس نکرده، بلکه توصیفی زنده از سواحل و جزایر و بندرگاه های مختلف و شهرها و مردم و محصولات و مصنوعات و کالاهای بازرگانی به جای گذاشته است. چنان که معلوم شده، اطلاعات مفصل وی از کانتون نیز دقیق است.»

 

http://www.aftabir.com/articles/art_culture/literature_verse/images/e222e2e2620817d56395e1e9ec2f320b.jpg

 

سفرنامه سلیمان سیرافی


کتاب سلیمان سیرافی از همان دوران اولیه مورد توجه دریانوردان، جغرافی دانان و علمای جهان اسلام قرار گرفت. کمتر از نیم قرن بعد، ابن فقیه همدانی در سال 290 هـ ق / 903م کتابی در دو هزار صفحه به نام "کتاب البلدان" تألیف کرد و از سفرنامه تاجر سیرافی استفاده کرد و از او نام برد. متأسفانه اصل کتاب مفصل همدانی به دست ما نرسیده و فقط خلاصه ای از آن، که توسط علی چیزری در سال 413 هـ ق/ 1022 انجام شده، برجای مانده است.

 

 

ناخدا بزرگ شهریار رامهرمزی نیز در کتاب "عجایب الهند" خود، که به سال 342 هـ ق/ 953م آن را به زبان عربی نوشته، در چندین جا، خصوصاً قصه های شماره 9، 13 و 134، بدون نام بردن سلیمان سیرافی، قصه هایی را از کتاب او نقل کرده است.

 

 

توجه مغرب زمینی ها به کتاب سلیمان سیرافی تقریباً از اوایل قرن هیجدهم میلادی/ دوازدهم هجری قمری و در فرانسه آغاز شد. تنها نسخه ی موجود از اصل عربی این کتاب همان است که در کتابخانه ملی پاریس نگاهداری می شود. این نسخه در سال 1011 هـ ق/ 1602 م از روی نسخه ای که در صفر 596ق/ نوامبر 1199م از روی اصل سفرنامه سلیمان سیرافی نوشته شده، استنساخ گردیده است. درسال 1718م/ 1130ق "اوسپ رنودو" ترجمه ناقصی از این کتاب به زبان فرانسه انجام داد و آن را در پاریس منتشر کرد. در سال 1733م/1146ق از ترجمه فرانسوی، ترجمه ای به زبان انگلیسی انجام و در لندن منتشر شد. حدود یک قرن بعد "لانگلس" فرانسوی بار دیگر سفرنامه سلیمان سیرافی را از متن عربی به فرانسه ترجمه و در 1845م/1216ق در پاریس منتشر کرد. ترجمه ی او نیز ناقص بود.

 

 

سرانجام "گابریل فران" محقق معروف فرانسوی متن کامل سفرنامه "سلیمان تاجر سیرافی" و "ابوزیدحسن سیرافی" را از عربی به فرانسه ترجمه و در سال 1922م/1340ق/1301 ش در پاریس منتشر کرد. وی در مقدمه، تحقیقات خود درباره ی این سفرنامه را به چاپ رساند. سه سال بعد "فران" متن عربی کتاب را در دو جلد در سال 1925م/1343ق و 1304ش در پاریس به طور افست و عکس از روی نسخه اصلی عربی، به طبع رساند. و بالاخره "ژان سوواژه" پژوهنده معروف فرانسوی چاپ انتقادی متن عربی همراه با ترجمه فرانسه آن را در سال 1948م/1367ق/1327ش در پاریس به طبع رساند.

 

لازم به ذکر است که در قرون نوزدهم و بیستم میلادی در مغرب زمین محققان و شرق شناسانی چون "ژوزف مُرنس رنو" (فرانسوی)، "دخویه" (هلندی)، "گابریل فران" (فرانسوی) و برخی از چین شناسان بزرگ مانند یول وپیلو، مطالعات تطبیقی قابل توجهی درباره سفرنامه ی سلیمان تاجر سیرافی انجام داده اند.

 

از روی ترجمه فرانسه فران، در تیرماه 1335ش/ ژوئن 1956م مترجم معروف دهه های سی و چهل ایران مرحوم "محمدلوی عباسی" ترجمه ای به فارسی با عنوان عجیب و گمراه کننده ی «شگفتی های جهان باستان؛ سلیمان ابوزید سیرافی» انجام داد که توسط انتشارات گوتنبرگ در تهران در 184 صفحه قطع جیبی به چاپ رسید. چنان که خود مترجم نیز گفته، این ترجمه نه از زبان عربی که از فرانسه به فارسی انجام شده است.


در قرن بیستم محقق و نسخه شناس معروف ترک "فؤاد سزگین" متن منقح و کاملی از سفرنامه تاجر سیرافی یافت و با نام "اخبارالصین و الهند" منتشر کرد. براساس این نسخه دانشمند گرامی دکتر "حسین قرچانلو" متن کامل کتاب سلیمان تاجر سیرافی را، به همراه اضافات ابوزید حسن سیرافی به فارسی ترجمه و در سال 1381 در سلسله انتشارات اساطیر و مرکز بین المللی گفت وگوی تمدن ها منتشر کرد.

به اشتراک بگذارید...
 


نظرات داده شده در این مطلب

نظر خود را در مورد این مطلب با ما در میان بگذارید
نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی




کمی طاقت داشته باشید...
آخرین بحث های کاربران درانجمن


دسته بندی بخش های سایت